Cuốn Để làm nên một bestseller (Đan Thi dịch, NXB Đà Nẵng 2006) có 18 chương, nhưng hai tác giả người Mỹ Brian Hill và Dee Power đã dành hai chương để nói về vai trò quảng bá, tiếp thị của tác giả, nhà kinh doanh xuất bản… là những yếu tố quan trọng quyết định thành công về thị trường của cuốn sách. Dĩ nhiên, đó là tại Mỹ, nơi có công nghiệp xuất bản chuyên nghiệp, hiện đại bậc nhất thế giới. Còn ở Việt Nam?
Khoảng trống khó chịu
Hai năm trước, các công ty sách và nhà xuất bản ra sức quảng bá sách mới bằng những buổi càphê giao dịch tác quyền, toạ đàm giới thiệu, giao lưu tác giả. Có lẽ thấy việc tổ chức tốn kém, ít hiệu quả về truyền thông trước mắt, trong thời điểm chi phí xuất bản leo thang chóng mặt, thời gian gần đây, việc tiếp thị kiểu này dần dần đi vào thế chừng mực, có trọng tâm hơn.
Phải nhìn nhận một thực tế, truyền thông và hệ thống phát hành sách hiện thời chưa có những kênh thẩm định giá trị, thống kê sức mua đáng tin cậy cộng với sự thiếu vắng sự kiện cho sách đã làm nên cái không khí kém sôi động của thị trường xuất bản. Độc giả thiếu thông tin về sách, người viết an phận với tư duy khắc kỷ kiểu cũ “hữu xạ tự nhiên hương”, còn đơn vị đầu tư – công ty sách, nhà xuất bản – thì nuôi tư duy ăn xổi, yên tâm với số một vài ngàn bản in trên mỗi đầu sách và không sáng kiến hay nỗ lực thúc đẩy gì thêm ở thị trường. Thậm chí có nhiều đơn vị kinh doanh sách không đánh giá được trong số sách mình làm, đâu là sách có thể đẩy mạnh thị trường đại chúng, đâu là sách đóng góp tạo nên mũi nhọn giá trị thầm lặng, mang lại uy tín cho thương hiệu.
Do kém chuyên nghiệp và chưa nhận thức đủ vai trò quảng bá tiếp thị nên những người làm công việc quảng bá sách tại Việt Nam hiện nay ở trong thế thụ động và dễ nản lòng. Kinh phí dành cho các bước thăm dò thị trường trước xuất bản và đầu tư tiếp thị chưa được quan tâm. Một con số đáng giật mình, chỉ trong năm 2003, nhà xuất bản Random House đầu tư 100 triệu USD cho việc quảng bá danh mục sách của mình, trong khi đó họ chỉ xuất bản 3.000 tựa sách, vậy trung bình chi phí cho mỗi tựa là 33.000 USD. Trong đó, có những cuốn được rót tiền quảng bá ít hơn con số 33.000 USD thì chính tác giả phải lao vào cuộc, dẫn đầu về chiến dịch quảng bá giới thiệu. Có tác giả như Christopher Paolini đã sẵn sàng tự nguyện đi khắp nơi, làm mọi việc có thể để giới thiệu sách của mình và trở thành một tác giả bestseller nổi tiếng.
Nhìn vào những đầu sách có tiềm năng thị trường nhưng chỉ bán được một hai ngàn bản tại Việt Nam, Châu Quang Phước, một người làm công việc quảng bá phim và có quan tâm đến thị trường sách hiện đang sống tại TP.HCM cho rằng, rõ ràng đó là một nghịch lý, vấn đề là người ta nhắc hoài hai chữ nghịch lý này thành ra quen thuộc rồi tự ngấm ngầm chấp nhận nó mà chưa có chìa khóa cho vấn đề. “Quảng bá sách đang bị bỏ trống hoặc chưa dò đúng kênh thị trường!”, ông Phước quả quyết.
Đánh vào… lòng tham và sự phù phiếm!
Trong lúc những ý tưởng quảng bá sách góp phần tạo nên không khí sinh hoạt văn hoá đọc đang thiếu thì gần đây, nếu chú ý, người ta sẽ phát hiện ra một xu thế quảng bá không tìm đến sự truy cầu hiểu biết, giá trị tinh thần của sách mà nhắm đến sự thực dụng và phù phiếm nơi người mua sách. Đáng chú ý, hội sách lần VI tại TP.HCM vừa qua, trong thời điểm giá vàng đang ngấp ngưỡng 27 triệu đồng/ lượng thì NXB Trẻ đưa ra chiêu thức khuyến mãi “Mua sách trúng vàng, trong sách có vàng”. Người mua có những đơn giá trên 300.000 đồng sẽ dự rút thăm để trúng các giải từ 75.000 đồng đến 500.000 đồng, giải đặc biệt là một chỉ vàng SJC. Trong lúc đó, cũng dịp này, NXB này đã công bố rất nhiều đầu sách giá trị trong tủ sách Khoa học – khám phá, sách của các tác giả trẻ như Dương Thuỵ, Phan Hồn Nhiên, Vũ Đình Giang hay công bố cuốn di cảo Cuốn sách và tôi của Vương Hồng Sển đáng để làm những sự kiện có tính chất “sách vở” hơn là ra sức bóp méo câu nói “trung thư hữu kim” của người xưa theo một hướng hiểu nghĩa đen thực dụng và hời hợt chỉ để “kích cầu”.
Mới đây nhất, sự kiện một nữ văn sĩ ra tiểu thuyết và đã tự quảng bá sách mình bằng cách đưa ra chiêu thức khuyến mãi: nếu ai mua, đọc sách, trả lời đúng câu hỏi mà tác giả nêu ra thì sẽ có cơ hội trúng thưởng: 1 giải nhất, 2 ngày 1 đêm nghỉ dưỡng ở resort trị giá 8 triệu đồng; 1 giải nhì với phiếu chăm sóc tóc trị giá 1 triệu đồng tại beauty salon cao cấp; 1 giải ba là 1 voucher dùng bữa tại một nhà hàng Thái trị giá 500.000 đồng và giải khuyến khích được tặng một năm báo P…
Có vẻ như những ý tưởng khuyến mãi trên ít nhiều tạo được sức hút thị trường ở những độc giả đến với sách vì những mục đích ngoài sách. Nhưng liệu đó có phải là nhóm độc giả, thị trường mà những người làm sách thực sự muốn hướng tới?!
Tác giả, người kinh doanh sách tại Việt Nam còn tiếp tục nỗ lực mò mẫm dò kênh tiếp thị quảng bá để tạo xúc tác quan trọng mong thay đổi diện mạo, sinh khí thị trường sách và không khí văn hoá đọc.
Nguyễn Vinh - sgtt.vn
